Digitale instrumenten voor het taalonderwijs

Alle onderzoeken worden gecoördineerd door het Expertisecentrum Nederlands.

  • Dyslexie
    PO

    Scan Preventieve Aanpak Lezen en Spellen

    Online zelfevaluatie-instrument dat als startpunt kan dienen voor duurzame verbeterslagen in de preventieve aanpak in groep 1 & 2 als voorbereiding op het formele lees- en spellingonderwijs in groep 3.

    • Evalueren in teamverband
    • Overzichtelijke rapportage resultaten
    • Verbeterdomeinen op ieder niveau
    • Inzicht in praktijk én beleid
  • Dyslexie
    VO

    Dyslexiescan Voortgezet Onderwijs

    Online zelfevaluatie-instrument dat als startpunt kan dienen voor duurzame verbeterslagen in het voortgezet onderwijs met betrekking tot de begeleiding van leerlingen met lees-, spellingproblemen en dyslexie.

    • Evalueren in teamverband
    • Overzichtelijke rapportage resultaten
    • Verbeterdomeinen op ieder niveau
    • Inzicht in praktijk én beleid
  • Ontwikkeling & Stimulering
    PO

    Tussen­doelen­monitor

    Breng samen met uw collega's de kwaliteit van het taalonderwijs op uw basisschool in kaart. Welke lees- en schrijfdidactieken hanteert u en hoe tevreden bent u daarover? Krijg daarnaast ook zicht op risico's en kansen voor het (taal)beleid.

    • In teamverband en individueel te gebruiken
    • Hulpmiddel voor het ontwikkelen van een taalbeleid
    • Biedt aanknopingspunten voor verbetering
    • Geeft inzicht in praktijk én beleid
    • Overzichtelijke rapportage van de resultaten
  • Ontwikkeling & Stimulering
    VO

    Tussen­doelen­scan

    Kijk samen met collega's kritisch naar het huidige taalonderwijs op uw school. Welke lees- en schrijfdidactieken hanteert u? En hoe tevreden bent u daarover?

    • In teamverband en individueel te gebruiken
    • Hulpmiddel om als team in gesprek te gaan over taalonderwijs
    • Biedt aanknopingspunten voor verbetering
    • Overzichtelijke rapportage van de resultaten

De Scan Preventieve Aanpak Lezen en Spellen is geactualiseerd in het kader van het Stimuleringsprogramma Aanpak Dyslexie.

Maximaal 20 deelnemers per onderzoek. Deelname is gratis.

Dyslexie Centraal

Veelgestelde vragen

  • Algemeen

  • In deze Technische gebruikershandleiding wordt uitgelegd hoe het aanvragen van, invullen van en ontvangen van de rapportage bij de instrumenten precies werkt.

  • De Dyslexiemonitor en Quickscan voor het PO en VO worden uitgefaseerd en zijn nog tot 1 september 2020 te gebruiken via tools.expertisecentrumnederlands.nl. De Scan Preventieve Aanpak Lezen en Spellen, Dyslexiescan Primair Onderwijs (in ontwikkeling) en de Dyslexiescan Voortgezet Onderwijs vervangen deze instrumenten.

  • Ja, dat kan. Na de aanmelding ontvangt u van ons per mail een uitnodiging met een link naar de vragenlijst. In deze mail staat ook de naam van de bijbehorende school.

  • Ja, dat kan. U kunt weer terugkeren naar de vragenlijst door de link in de uitnodiging die u per mail heeft ontvangen opnieuw aan te klikken. De vragenlijst opent bij de eerste vraag en u kunt vervolgens doorklikken naar waar u bent gebleven.

  • De vragenlijsten zijn niet onderzocht op betrouwbaarheid en validiteit. Sociaal wenselijke antwoorden zijn mogelijk en hiervoor wordt niet gecontroleerd. Bij de interpretatie van gegevens voor onderzoeksdoeleinden moeten deze beperkingen in acht worden genomen. De vragenlijsten zijn opgesteld met een praktisch doel: ze bieden een kader en uitgangspunt om binnen een team op het onderwijs te reflecteren.

  • Scan Preventieve Aanpak Lezen en Spellen

  • U ontvangt van ons de resultaten in een overzichtelijke rapportage (voorbeeld één invuller, voorbeeld meerdere invullers) wanneer de personen die zijn aangemeld door de initiator en de initiator zelf de vragenlijst hebben ingevuld. Iedere deelnemer ontvangt dan een rapportage in zijn mailbox waarin de resultaten van het team worden weergegeven en de individuele resultaten van de deelnemer zelf. Wanneer u al eerder de rapportage wenst te ontvangen, neem dan contact met ons op door te mailen naar info@expertisecentrumnederlands.nl.

  • In de rapportage die u heeft ontvangen na het invullen van de scan staan enkele suggesties voor vervolgstappen. In deel 3 en deel 4 van de Inhoudelijke Handleiding worden deze suggesties uitgebreid toegelicht.

    Als team kun je bijvoorbeeld in gesprek gaan over de resultaten van de Scan Preventieve Aanpak Lezen en Spellen. In deel 4 van de Inhoudelijke Handleiding is een gesprekskader opgenomen voor het bespreken van de resultaten. De resultaten van de Scan en de teambespreking kunnen een opmaat vormen voor een verbetertraject. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van verschillende publicaties en materialen zoals het Protocol Preventie van Leesproblemen - groep 1 en 2 (2017). In de komende periode wordt het aanbod aan materialen, praktische informatie en goede voorbeelden op www.dyslexiecentraal.nl uitgebreid om u te helpen bij het initiëren en doorlopen van een verbetertraject.

    Heeft u vragen of behoefte aan extra ondersteuning? Neem dan contact op door te mailen naar info@dyslexiecentraal.nl. Dan kijken we met u naar de mogelijkheden.

  • Jazeker, in Bijlage 1 van de Inhoudelijke Handleiding vindt u een overzicht van de vragen die worden gesteld.

  • Het gebruiksdoel van de scan is het in kaart brengen van de preventieve aanpak in groep 1 en 2 dat als startpunt kan dienen voor duurzame verbeterslagen op dat gebied als voorbereiding op het formele lees- en spellingonderwijs in groep 3 en de wijze waarop de school daarin ondersteund wordt door strategische partners (zoals het schoolbestuur en Samenwerkingsverband Passend Onderwijs). De uitkomsten geven aanknopingspunten voor gesprekken, maken ontwikkelpunten zichtbaar en helpen om doelen voor een verbetertraject te formuleren en te evalueren. Zie deel 3 en 4 van de Inhoudelijke Handleiding voor meer informatie.

    Let op! De scan is een middel en geen doel. Ga voordat de scan wordt afgenomen in gesprek met elkaar over het waarom en het hoe. Als er vooraf transparant en duidelijk over de scan en het nut ervan wordt gecommuniceerd, zal de bereidheid om eraan mee te doen toenemen.

  • De scan brengt in kaart hoe de betrokkenen de preventieve aanpak waarderen en ervaren. Het gaat daarbij steeds om een subjectieve beoordeling over het handelen op de verschillende niveaus, de geboden voorzieningen en gemaakte afspraken op school- en bovenschools niveau. Er is geen controle op sociaal-wenselijke antwoorden. Bij het interpreteren van de uitkomsten is het van belang zich te realiseren dat het om een zelfevaluatie gaat en niet automatisch om een feitelijke weergave van de stand van zaken. Om de resultaten van de scan zo representatief mogelijk te laten is zijn, is het van belang dat de scan wordt in gevuld door een (representatieve) groep personen (minimaal 6 personen) die tezamen de praktijk én het beleid vertegenwoordigen of daar zicht op hebben (lees meer in deel 1 en 2 van de Inhoudelijke Handleiding).

  • Een belangrijke onderlegger vormt het Protocol Preventie van Leesproblemen groep 1 en 2 (Van Druenen, Scheltinga, Wentink en Verhoeven, 2017), voorzien van aanvullende literatuur en achtergrondinformatie over Rijk taalaanbod voor kleuters (2020). Naast deze inhoudelijke kaders zijn implementatiekaders verwerkt met inzichten op het gebied van veranderkunde, implementatiemethodieken, interactieprocessen, draagkracht en draaglast van professionals en leidinggevende, de wijze waarop zij leren en praktijk- en ervaringskennis over de dagelijkse gang van zaken in het onderwijs en de samenwerking met ketenpartners.

    Zowel voor de vragenlijst als de andere onderdelen van het instrument (sturingsindicatoren en mogelijk verbetertraject) is geput uit de inhoudelijke kaders en implementatiekaders zoals beschreven in het Plan van Aanpak van het Stimuleringsprogramma en het daarbij behorende conceptueel kader. Zie deel 1 van de Inhoudelijke Handleiding (2020) voor meer informatie.

  • De scan levert de beste resultaten op als hij wordt ingevuld door een representatieve groep (minimaal 6 personen) die tezamen de praktijk én het beleid vertegenwoordigen of daar zicht op hebben (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding).

    • Het invullen van de scan kan op de volgende manieren: De leden van de groep vullen de scan gezamenlijk in: een persoon neemt de regie (scan-initiator). Hij/zij bereidt de afname van de vragenlijst van te voren voor met de daartoe aangewezen personen (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding). Op het gezamenlijk afgesproken moment is de groep fysiek of online aanwezig is om de scan in te vullen, waarbij één persoon de antwoorden invoert in het systeem. De rapportage bestaat uit één gezamenlijke rapportage die de scan-initiator ontvangt in zijn mailbox.
    • De leden van de groep vullen de scan afzonderlijk in: een persoon neemt de regie (scan-initiator). Hij/zij bereidt de afname van de vragenlijst van te voren voor met de daartoe aangewezen personen (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding). Iedere persoon vult de scan afzonderlijk in. Ieder van hen ontvangt een rapportage waarin de resultaten van de groep en de individuele resultaten worden weergegeven.
  • Met de ‘preventieve aanpak’ wordt preventief werken bedoeld in de vorm van (voorbereidend) lees- en spellingonderwijs in groep 1 en 2. Dit heeft als doel om lees- en spellingproblemen en het risico op laaggeletterdheid en dyslexie te voorkómen. Daarbij wordt ondersteuningsniveau 3 (individuele interventies bij risicoleerlingen) in de tijd naar voren gehaald. Dat wil zeggen ook al in groep 1 en 2, worden naast het aanbod op ondersteuningsniveau 1 en 2, vroegtijdig interventies op ondersteuningsniveau 3 gegeven. Dus: niet afwachten, maar aanpakken als het nodig is! Dit vormt een goede voorbereiding op het formele leesonderwijs in groep 3 én voorkomt onnodige sociaal-emotionele problemen. Naast het stimuleren van verbetering van de preventieve aanpak op de werkvloer (operationeel) is er expliciete aandacht voor implementatie en verankering op alle aansturingsniveaus (ook tactisch en strategisch).

  • Tussendoelenmonitor

  • U ontvangt de resultaten in een overzichtelijke rapportage (voorbeeld) wanneer de personen die zijn aangemeld door de initiator en de initiator zelf de vragenlijst hebben ingevuld. Iedere deelnemer ontvangt dan een rapportage in zijn mailbox waarin de resultaten van het team worden weergegeven en de individuele resultaten van de deelnemer zelf.

  • In de rapportage van de Tussendoelenmonitor PO worden diverse suggesties gegeven voor publicaties en materialen die gebruikt kunnen worden in een verbetertraject. Neem ook eens een kijkje op onze website of in de webwinkel. Heeft u behoefte aan extra ondersteuning, neem dan gerust contact met ons op door te mailen naar info@expertisecentrumnederlands.nl. Wij gaan graag met u in gesprek over de mogelijkheden.

  • Jazeker, in dit document vindt u een overzicht van de vragen die worden gesteld.

  • De Tussendoelenmonitor PO beoogt de huidige situatie op het gebied van taalonderwijs in kaart te brengen op basis van de tussendoelen voor de verschillende taaldomeinen. De resultaten laten zien op welke taaldomeinen en –aspecten verbetering nodig is. De resultaten worden weergegeven op zowel school- als bouwniveau.

    De Tussendoelenmonitor PO kan de basis voor een taalvernieuwingsproces op een basisschool vormen. Uit de resultaten van de analyse van de ingevulde vragenlijsten komt naar voren aan welk taaldomein de school meer aandacht dient te besteden. De Tussendoelenmonitor PO biedt bronnen aan die kunnen bijdragen aan de verbetering van het taalonderwijs. Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten is het aan te bevelen om binnen het leerkrachtenteam verdiepende en verhelderende gesprekken te voeren, zodat leerkrachten de mogelijkheid krijgen hun gegeven antwoorden toe te lichten. Op deze manier kunnen eventuele knelpunten in het taalonderwijs optimaal verhelderd worden en kunnen verbeterpunten geformuleerd en nageleefd worden.

  • De Tussendoelenmonitor is bedoeld voor scholen in het primair onderwijs. De digitale monitor kan als beleidsinstrument door de schooldirectie, de intern begeleider en de taalcoördinator gebruikt worden. Zij zullen in veel gevallen de spil zijn rond een taalvernieuwingsproces in de school. Omdat een nieuw beleidsplan het hele schoolteam aangaat, is het van belang dat hiervoor input komt vanuit het hele schoolteam. De Tussendoelenmonitor PO kan door het hele schoolteam worden ingevuld, wat zal bijdragen aan de betrokkenheid van de leerkrachten bij het taalvernieuwingsproces.

  • Tussendoelenscan

  • U ontvangt de resultaten in een overzichtelijke rapportage (voorbeeld) wanneer de personen die zijn aangemeld door de initiator en de initiator zelf de vragenlijst hebben ingevuld. Iedere deelnemer ontvangt dan een rapportage in zijn mailbox waarin de resultaten van het team worden weergegeven en de individuele resultaten van de deelnemer zelf.

  • In de rapportage van de Tussendoelenscan VO worden diverse suggesties gegeven voor publicaties en materialen die gebruikt kunnen worden in een verbetertraject. Neem ook eens een kijkje op onze website of in de webwinkel. Heeft u behoefte aan extra ondersteuning, neem dan gerust contact met ons op door te mailen naar info@expertisecentrumnederlands.nl. Wij gaan graag met u in gesprek over de mogelijkheden.

  • Jazeker, in dit document vindt u een overzicht van de vragen die worden gesteld.

  • De Tussendoelenscan is bedoel voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs helpt teamleiders en docenten Nederlands kritisch te kijken naar het huidige onderwijs. De resultaten van de Tussendoelenscan vormen een middel om met elkaar in gesprek te gaan. Welke lees- en schrijfdidactieken en aanpakken worden er op dit moment in de klas gehanteerd en waar zou een aanscherping in didactiek of aanpak gewenst zijn?

    Uitgangspunt hierbij vormen de tussendoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs (Punt & de Krosse, 2012). De tussendoelen zijn geformuleerd aan de hand van diverse subdomeinen die belangrijk zijn voor de lees- en schrijfontwikkeling. Voor leesvaardigheid gaat het om leesmotivatie, technisch lezen, leeswoordenschat, begrijpend lezen en het lezen van fictie. Voor schrijfvaardigheid worden tussendoelen beschreven voor de subdomeinen strategisch schrijven, spelling en interpunctie en reflecteren op geschreven taal.

  • In dit document vindt u informatie over de achtergrond van de Tussendoelenscan VO.

  • De Tussendoelenscan VO is bedoeld voor teamleiders en docenten Nederlands in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Met de scan kunnen zij kritisch kijken naar het huidige onderwijs en welke verbeteringen wenselijk zijn.

  • Dyslexiescan Voortgezet Onderwijs

  • U ontvangt de resultaten in een overzichtelijke rapportage (voorbeeld één invuller, voorbeeld meerdere invullers) wanneer de personen die zijn aangemeld door de initiator en de initiator zelf de vragenlijst hebben ingevuld. Iedere deelnemer ontvangt dan een rapportage in zijn mailbox waarin de resultaten van het team worden weergegeven en de individuele resultaten van de deelnemer zelf.

  • In de rapportage die u heeft ontvangen na het invullen van de scan staan enkele suggesties voor vervolgstappen. In deel 3 en deel 4 van de Inhoudelijke Handleiding worden deze suggesties toegelicht.

    Als team kun je bijvoorbeeld in gesprek gaan over de resultaten van de Dyslexiescan Voortgezet Onderwijs. In deel 4 van de Inhoudelijke Handleiding is een gesprekskader opgenomen voor het bespreken van de resultaten. De resultaten van de Scan en de teambespreking kunnen een opmaat vormen voor een verbetertraject. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van verschillende publicaties en materialen zoals het Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs (2013), Dyslexie: van theorie naar praktijk in de klas. Een werkboek voor talendocenten in het vo (2016) en het boek Toetsen en Interventies in het bij Dyslexie in het vo (2018). In rapportage worden hier bij de toelichting van de verbeterdomeinen verschillende suggesties voor gegeven. In de komende periode wordt het aanbod aan materialen, praktische informatie en goede voorbeelden op www.dyslexiecentraal.nl uitgebreid om u te helpen bij het initiëren en doorlopen van een verbetertraject.

    Heeft u vragen of behoefte aan extra ondersteuning? Neem dan contact op door te mailen naar info@dyslexiecentraal.nl. Dan kijken we met u naar de mogelijkheden.

  • Jazeker, in Bijlage 1 van de Inhoudelijke Handleiding vindt u een overzicht van de vragen die worden gesteld.

  • De scan brengt in kaart hoe de betrokkenen van het onderwijs voor en ondersteuning van leerlingen met lees-, spellingproblemen en dyslexie waarderen en ervaren. Het gaat daarbij steeds om een subjectieve beoordeling over het handelen op de verschillende niveaus, de geboden voorzieningen en gemaakte afspraken op school- en bovenschools niveau. Er is geen controle op sociaal-wenselijke antwoorden. Bij het interpreteren van de uitkomsten is het van belang zich te realiseren dat het om een zelfevaluatie gaat en niet automatisch om een feitelijke weergave van de stand van zaken. Om de resultaten van de scan zo representatief mogelijk te laten is zijn, is het van belang dat de scan wordt in gevuld door een (representatieve) groep personen (minimaal 6 personen) die tezamen de praktijk én het beleid vertegenwoordigen of daar zicht op hebben (lees meer in deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding).

  • Het gebruiksdoel van de scan is het in kaart brengen van de wijze waarop het onderwijs voor en begeleiding van leerlingen met lees-, spellingproblemen en dyslexie in het voortgezet onderwijs wordt vormgegeven en de wijze waarop de school daarin ondersteund wordt door strategische partners (zoals het schoolbestuur en Samenwerkingsverband Passend Onderwijs). De uitkomsten geven aanknopingspunten voor gesprekken, maken ontwikkelpunten zichtbaar en helpen om doelen voor een verbetertraject te formuleren en te evalueren. Zie deel 3 en 4 van de Inhoudelijke Handleiding voor meer informatie.

    Let op! De scan is een middel en geen doel. Ga voordat de scan wordt afgenomen in gesprek met elkaar over het waarom en het hoe. Als er vooraf transparant en duidelijk over de scan en het nut ervan wordt gecommuniceerd, zal de bereidheid om eraan mee te doen toenemen.

  • Een belangrijke onderlegger vormt het Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs (Henneman, Bekebrede, Cox & de Krosse, 2013), de daarbij behorende werkdocumenten en de Quickscan VO en Dyslexiemonitor VO (Klein & Kleijnen, 2006). Naast deze inhoudelijke kaders zijn implementatiekaders verwerkt met inzichten op het gebied van veranderkunde, implementatiemethodieken, interactieprocessen, draagkracht en draaglast van professionals en leidinggevende, de wijze waarop zij leren en praktijk- en ervaringskennis over de dagelijkse gang van zaken in het onderwijs en de samenwerking met ketenpartners.

    Zowel voor de vragenlijst als de andere onderdelen van het instrument (sturingsindicatoren en mogelijk verbetertraject) is geput uit de inhoudelijke kaders en implementatiekaders zoals beschreven in het Plan van Aanpak van het Stimuleringsprogramma en het daarbij behorende conceptueel kader (Kleijnen & Krikhaar, 2019). Zie deel 1 van de Inhoudelijke Handleiding (2020) voor meer informatie.

  • De scan levert de beste resultaten op als hij wordt ingevuld door een representatieve groep (minimaal 6 personen) die tezamen de praktijk én het beleid vertegenwoordigen of daar zicht op hebben (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding).

    Het invullen van de scan kan op de volgende manieren:

    • De leden van de groep vullen de scan gezamenlijk in: een persoon neemt de regie (scan-initiator): hij/zij bereidt de afname van de vragenlijst van te voren voor met de daartoe aangewezen personen (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding). Op het gezamenlijk afgesproken moment is de groep fysiek of online aanwezig is om de scan in te vullen. De rapportage bestaat uit één gezamenlijke rapportage die de scaninitiator ontvangt per mail.
    • De leden van de groep vullen de scan afzonderlijk in: een persoon neemt de regie (scan-initiator): hij/zij bereidt de afname van de vragenlijst van te voren voor met de daartoe aangewezen personen (zie deel 2 van de Inhoudelijke Handleiding). Iedere persoon vult de scan afzonderlijk in. Ieder van hen ontvangt een rapportage waarin de resultaten van de groep en de individuele resultaten in worden weergegeven.
  • De wijze waarop onderwijs en (extra) ondersteuning wordt gegeven binnen het onderwijs kan worden ingedeeld in drie ondersteuningsniveaus. Naast deze drie ondersteuningsniveaus is er ook een vierde ondersteuningsniveau, namelijk intensieve begeleiding door een externe zorgspecialist. Hieronder worden de ondersteuningsniveaus kort toegelicht. Een uitgebreide beschrijving van ondersteuningsniveau 1, 2 en 3 zijn te vinden in deel 3 van de Handleiding.

    Docenten bieden goed onderwijs aan (met gedifferentieerde instructie en feedback) en zorgen voor (aangepaste toetsfaciliteiten en pedagogisch didactische maatregelen nemen in de klas (ondersteuningsniveau 1).

    Docenten geven extra instructie en oefentijd binnen de les of in extra begeleidingslessen. De dyslexiecoach evalueert voorzieningen en voert oplossingsgerichte coachingsgesprekken met leerlingen (ondersteuningsniveau 2).

    Een interne zorgspecialist biedt leerlingen met dyslexie taakgerichte begeleidingslessen gericht op studiestrategieën en op het verbeteren van functioneel lezen en spellen bij de vakken die de leerling heeft (ondersteuningsniveau 3). Indien er een externe zorgspecialist bij betrokken is, biedt deze de leerling begeleiding om het functioneel lees- en spellingniveau bij de vakken waar de leerling moeite mee heeft te verbeteren. In dat geval vindt regelmatig afstemming en evaluatie plaats tussen externe zorgspecialist en de professionals in de school.

    Ondersteuningsniveau 4 bestaat uit behandeling en diagnostiek door een bevoegde in dyslexie gespecialiseerde externe zorgspecialist. In het voortgezet onderwijs gaat het om niet vergoede zorg.